De Joodse begraafplaats

<< De abri <<

Ik kan mijn nieuwsgierigheid naar de Joodse begraafplaats niet langer bedwingen en met enige schroom passeer ik het hekje dat dit schiereiland  van de rest van het gebied afscheidt. 

Filmpje aankomst Joodse begraafplaats

Een zwijgzame plek die respect afdwingt en mijn passen onthaast nog voor ik het bruggetje gepasseerd ben. Daar staan ze, de stille getuigen van wat eens een levendige Joodse gemeenschap was. In dichte rijen staan schouder aan schouder de bijna identieke grafstenen. Een zerk per persoon, nauwelijks onderhouden en met hun voeten in het hoog opschietende gras en de veldbloemen. Ik kan mij nauwelijks een grotere paradox voorstellen tussen dit beeld van verloren geliefden en de cyclus van het leven die ieder jaar hier weer opbloeit. Geen onderhoud, geen snuisterijen,. Alleen een paar steentjes op de graven getuigen van bezoekers en verder is er alleen het licht dat deze verweerde stenen streelt en verwarmt. Het is een oud en woordloos verhaal. Die sfeer grijpt mij aan en ik probeer dat in mijn tekeningen te vatten.

Het begint met losse en aarzelende lijntjes, die zich allengs verdichten. Een tedere weergave met minimale vormen. Ik stel mij de opdracht om met eenvoudige middelen  bij de essentie van deze plek te komen. Hoe nabij het stadsleven ook is opgerukt, hier valt de stilte als troostende deken over je heen. Vanaf de aanleg is hier weinig veranderd. Tussen 1836 en 1923 zijn hier 625 personen bijgezet.

De gemeente Haarlem heeft dit gebied aan de Hoogduitse Joodse gemeente aangeboden op de eeuwige voorwaarde en onder de plechtige belofte dat: “de begraafplaats immer of ooit mogt ophouden als zodanig gebruikt te worden, de gedeponeerde Lijken nimmer zullen worden geroerd, verplaatst of op een of andere wijze over het Terrein beschikt zal worden strijdig bij de verordening bij de Nederlandsch Israëliten dan aanwezig.”

Ook het Metaheir huisje staat er nog. Dit gebouwtje, in het Hebreeuws Bet Tohorah, neemt te midden van de opvallende grafzerken een belangrijke plaats in.Het was de plek waar men de laatste riten voor de begrafenis uitvoerde. Dat wil zeggen dat hier de dode werd gewassen, zijn doodskleren aan kreeg en gekist werd. Dit ritueel werd uitgevoerd door een kleine groep die daartoe speciaal en voor het leven was aangesteld. Bij de teraardebestelling werd het Kaddish gebed uit gesproken waarna alle aanwezigen gezamenlijk het graf dichtten. Bij Joodse begrafenissen worden nooit bloemen op het graf gelegd. De laatste groet is gedaan en er rust hierna alleen nog herinnering en stilte.

>> Richting Mausoleum >>